Jeugdarts Rianne en Gezonde School-adviseur Laure vertellen wat zij zien en wat scholen kunnen doen.
Steeds meer jongeren eten weinig of ongezond op school. Soms slaan zij het eten over en nemen later vooral snacks. Dat kan zorgen voor lichamelijke klachten, maar kan ook problemen geven bij leren en welzijn.
Slecht eetgedrag laat duidelijke signalen zien
Niet gezond eten zie je duidelijk terug in het lichaam. Rianne: Het gaat niet alleen om jongeren met ondergewicht. Ook jongeren met een normaal gewicht en overgewicht krijgen soms te weinig goede voedingsstoffen binnen. Ze slaan bijvoorbeeld ontbijt en schoollunches over en kiezen later vooral voor snacks. Daardoor krijgen ze te weinig vitamines en energie binnen.
Die tekorten zorgen voor verschillende klachten. Jongeren zijn sneller moe, kunnen zich minder goed concentreren en voelen zich futloos
, zegt Rianne. We zien ook lichamelijke klachten zoals haaruitval, huidproblemen, het snel koud hebben en duizeligheid. Kortgeleden zat er nog een meisje in mijn spreekkamer dat meerdere keren was flauwgevallen. Met deze klachten komen jongeren ook bij de huisarts of andere zorgverleners.
Rianne zegt dat scholen deze signalen vaak al vroeg kunnen herkennen en hun zorgen hierover kunnen delen met de jeugdarts. Denk aan concentratieproblemen in de klas, stemmingswisselingen, hoofdpijn of een leerling die er erg moe uitziet. Het is belangrijk om dit serieus te nemen en het gesprek aan te gaan.
Dat jongeren vaak naar ongezonde snacks grijpen, komt deels door de puberteit. Het ritme van het lichaam verandert. Jongeren worden later moe en staan ook later op. Overdag zoeken ze snelle energie, zoals suikers of energiedrank
, legt Laure uit.
Groepsdruk heeft veel invloed op jongeren
Er zijn ook andere factoren die het eetgedrag van jongeren beïnvloeden. Groepsdruk heeft daarbij een krachtige invloed. De behoefte om erbij te horen zorgt ervoor dat jongeren zich laten leiden door wat de groep doet. Vapen, pesten en eetgedrag zijn hier voorbeelden van
, vertelt Laure. Niet eten op school kan in een groep als ‘normaal’ worden gezien. Sommige jongeren zijn bang om op te vallen. Bijvoorbeeld door hun eetkeuzes of door geluiden bij het eten. Dan kiezen ze ervoor om helemaal niet te eten.
Ook social media en influencers spelen hierbij een rol. Als een populaire TikTok’er een snack- of eetpatroon laat zien, voelt dat voor jongeren als een normale snack of een haalbaar eetpatroon. Meedoen aan zulke trends kan sociale status geven, maar niet altijd een gezond eetpatroon
, zegt Laure.
Scholen en ouders/opvoeders kunnen jongeren helpen hier goed mee om te gaan, door hun eigen weerbaarheid te stimuleren. Laure: Een leerling die vandaag mag kiezen, leert later betere keuzes maken. Wie zijn grenzen leert ontdekken, kan die later ook aangeven. En wie zichzelf mag zijn, durft later zichzelf te blijven. Daarom is het belangrijk dat scholen en ouders/opvoeders jongeren een stukje zelfvertrouwen meegeven, zodat ze later op zichzelf kunnen vertrouwen bij het maken van lastige keuzes.
Leerlingen betrekken werkt
Leerlingen actief betrekken bij gezond eten is belangrijk. Laure: Ga met leerlingen in gesprek. Vraag hoe zij het eten op school ervaren en wat zij zelf zouden willen veranderen. Dat kan in de klas, met een korte enquête of met discussiekaarten over voeding.
Zo voelen leerlingen zich gehoord en betrokken bij hun eigen keuzes. Challenges, zoals een gezonde lunchweek of meedenken over het menu, helpen hen bovendien om samen gezond gedrag te ervaren en een positieve groepsnorm te creëren. Zo sluit het aanbod beter aan bij wat zij leuk en lekker vinden en wordt gezond eten iets van henzelf
, geeft Laure als tip. Jongerenwerkers kunnen hier ook een rol in vervullen weet Rianne uit ervaring. Bijvoorbeeld in de wijk, waar met een groep jongeren gezamenlijk wordt gekookt.
Een gezonde schoolkantine helpt
Gezond eten wordt aantrekkelijker als het makkelijk verkrijgbaar is, goed en kleurrijk gepresenteerd wordt en betaalbaar is. Laat zien dat gezond eten normaal is, en geef zelf het goede voorbeeld. Samen doen we ons best om gezond eetgedrag te stimuleren. Dit is niet eenvoudig, zeker gezien de verleidelijke ongezonde keuzes buiten school. Lessen over voeding helpen jongeren om bewuste keuzes te maken. Programma’s zoals Krachtvoer en Weet wat je Eet bieden praktische handvatten voor scholen om dit in het curriculum te verwerken
, aldus Laure.
Scholen met leerlingen waarvan minimaal 30% opgroeit in een gezin met een laag inkomen kunnen zich aanmelden voor Programma Schoolmaaltijden van het Jeugdeducatiefonds en het Nederlandse Rode Kruis.
Samenwerken met ouders/opvoeders
Ouders en opvoeders hebben ook veel invloed, legt Laure uit. Scholen kunnen hen informeren via nieuwsbrieven of ouderavonden en tips geven over hoe zij thuis het gesprek kunnen voeren. Een handig hulpmiddel is de website Loes. Daar staan praktische tips, bijvoorbeeld over wat je kunt doen als je puber ongezond eet. Scholen kunnen hiernaar verwijzen en leerlingen opdrachten geven waarbij ze thuis samen iets gezonds koken.
Advies op maat voor scholen
We werken samen aan het stimuleren van gezond eetgedrag. Er is geen snelle oplossing voor slecht eetgedrag bij jongeren, maar er zijn veel mogelijkheden,
zegt Laure. Gezonde School-adviseurs kunnen scholen stap voor stap helpen met een advies dat past bij de school, de leerlingen en de omgeving. Zo kan een gezonde eetomgeving binnen de school helpen om gezond gedrag te stimuleren. Samen met leerlingen en ouders en opvoeders kunnen gezonde keuzes onderdeel worden van het dagelijks leven.
Vragen?
Scholen kunnen contact opnemen met de Gezonde School-adviseur via